W poprzednim artykule wyjaśniliśmy, czym jest państwo i po co istnieje rząd. Teraz pora na kolejne kluczowe zagadnienie, bez którego nie da się zrozumieć nowoczesnej demokracji.
Dlaczego władza w państwie jest podzielona, zamiast skupiona w jednym miejscu?
Odpowiedzią jest zasada trójpodziału władzy.
Czym jest trójpodział władzy?
Trójpodział władzy to zasada, według której władza państwowa została podzielona na trzy odrębne części, z których każda ma inne zadania i kompetencje.
Są to:
- władza ustawodawcza
- władza wykonawcza
- władza sądownicza
Celem tego podziału jest zapobieganie nadużyciom władzy i ochrona obywateli.
Władza ustawodawcza – kto tworzy prawo?
Na czym polega władza ustawodawcza?
Władza ustawodawcza zajmuje się:
- tworzeniem i uchwalaniem ustaw
- zmianą obowiązującego prawa
- wyznaczaniem podstawowych zasad funkcjonowania państwa
To ona decyduje, jakie prawo obowiązuje obywateli.
Kto sprawuje władzę ustawodawczą?
W Polsce władzę ustawodawczą sprawuje parlament, czyli:
- Sejm
- Senat
Posłowie i senatorowie są wybierani przez obywateli w wyborach.
Władza wykonawcza – kto rządzi państwem?
Czym zajmuje się władza wykonawcza?
Władza wykonawcza:
- wprowadza prawo w życie
- zarządza państwem na co dzień
- kieruje administracją publiczną
Innymi słowy: rządzi i realizuje decyzje parlamentu.
Kto sprawuje władzę wykonawczą?
Najczęściej są to:
- rząd (premier i ministrowie)
- prezydent (zakres kompetencji zależy od ustroju państwa)
Władza sądownicza – kto pilnuje przestrzegania prawa?
Jaką rolę pełni władza sądownicza?
Władza sądownicza:
- rozstrzyga spory między obywatelami
- kontroluje zgodność działań władzy z prawem
- chroni prawa i wolności jednostki
Jej zadaniem jest stosowanie prawa, a nie jego tworzenie.
Kto sprawuje władzę sądowniczą?
- sądy
- trybunały
Sędziowie powinni być niezależni i bezstronni, aby nikt nie mógł wpływać na wyroki.
Dlaczego trójpodział władzy jest tak ważny?
Gdyby jedna instytucja:
- tworzyła prawo
- wykonywała je
- i sama siebie osądzała
oznaczałoby to brak kontroli i ogromne ryzyko nadużyć.
Trójpodział władzy:
- ogranicza samowolę rządzących
- wzmacnia demokrację
- chroni obywateli przed niesprawiedliwością
Równowaga i kontrola władz
Władze nie są całkowicie od siebie odseparowane — kontrolują się nawzajem.
Przykłady:
- parlament kontroluje działania rządu
- prezydent może zawetować ustawę
- sądy mogą uznać działania władzy za niezgodne z prawem
Ten system nazywa się mechanizmem kontroli i równowagi.
Czy rząd ma największą władzę?
To częsty mit.
Rząd:
- nie uchwala ustaw samodzielnie
- nie wydaje wyroków
- podlega kontroli parlamentu i sądów
W demokracji żadna władza nie jest absolutna.
Podsumowanie
- Trójpodział władzy to fundament nowoczesnego państwa
- Władza ustawodawcza tworzy prawo
- Władza wykonawcza rządzi i realizuje decyzje
- Władza sądownicza pilnuje przestrzegania prawa
- Podział władzy chroni obywateli i demokrację